Tryggingarnar sem verja fasteignina
Á Íslandi er skylt að brunatryggja húseignir, og fjárhæð brunatryggingar miðast við brunabótamat sem Húsnæðis- og mannvirkjastofnun annast. Brunabótamat er ekki markaðsverð heldur viðmið um kostnað við að endurbyggja eignina, og það getur verið úrelt ef húsið hefur verið endurbætt verulega án þess að óskað hafi verið eftir endurmati.
Auk brunatryggingar kaupa flestir húseigendur fasteignatryggingu eða húseigendatryggingu sem nær til fleiri tjóna, svo sem vatnstjóns, glerbrots, óveðurs og innbrotsskemmda, allt eftir skilmálum. Tjón vegna náttúruhamfara á borð við jarðskjálfta eða snjóflóð fellur að jafnaði undir Náttúruhamfaratryggingu Íslands, sem fjallað er um á sérstakri síðu.
Fjöleignarhús og hlutverk húsfélagsins
Í fjölbýli skiptir máli hvort tjón er á séreign eða sameign. Húsfélagið ber oft ábyrgð á tryggingu sameignar og tilkynnir tjón á henni, en eigandi íbúðar sér um sína séreign og innbú. Ágreiningur milli eigenda, húsfélags og tryggingafélags um hver beri kostnaðinn er algengur og þar getur óháður matsmaður hjálpað við að greina orsök og umfang.
Þegar félagið sendir sinn eigin matsmann
Eftir tilkynningu sendir tryggingafélagið venjulega tjónamatsmann eða verktaka á staðinn. Hann skoðar skemmdirnar, metur orsök og gerir kostnaðaráætlun sem bætur eru reiknaðar út frá. Sá matsmaður starfar fyrir félagið. Hann getur verið bæði sanngjarn og vandvirkur, en niðurstaða hans er ekki hlutlaus í þeim skilningi að hún sé unnin fyrir þig.
Óháður matsmaður sem þú ræður, til dæmis byggingafræðingur, byggingaverkfræðingur eða húsasmíðameistari með reynslu af tjónamati, fer yfir sömu atriði með þína hagsmuni að leiðarljósi. Hann leggur fram eigin kostnaðaráætlun og rökstuðning sem félagið þarf að taka afstöðu til.
Gott er að hafa í huga að óháður matsmaður getur ekki skuldbundið tryggingafélagið. Styrkur hans felst í gæðum rökstuðningsins: nákvæmum magntölum, einingaverðum sem endurspegla íslenskan verktakamarkað og skýrum tengslum milli orsakar og skemmda. Því betur sem matið er unnið, því erfiðara er fyrir félagið að hafna því án efnislegra raka.
Atriðin sem oftast eru vanmetin
Reynslan sýnir að ágreiningur snýst sjaldnast um sýnilegu skemmdirnar heldur um það sem fylgir þeim.
- Afleiddar skemmdir á burðarvirki, einangrun og lögnum sem koma ekki strax í ljós
- Kostnaður við að samræma nýtt og gamalt efni, svo sem gólfefni eða klæðningu í heilu rými
- Hreinsun eftir bruna, sót- og lyktareyðing og förgun skemmds efnis
- Hönnun, eftirlit og leyfi sem þörf er á vegna stærri viðgerða
- Húsaleiga eða gisting ef eignin er óíbúðarhæf meðan á viðgerð stendur, ef skilmálar ná til þess
- Frádráttur vegna aldurs og slits, sem getur verið reiknaður á mismunandi hátt
Sönnunargögn sem styrkja kröfuna
Taktu myndir og myndskeið áður en nokkuð er hreinsað eða fjarlægt, nema hættuástand krefjist annars. Geymdu skemmda hluti eða sýni af efni þar til matsmenn hafa séð þá. Safnaðu saman teikningum, kaupsamningi, reikningum fyrir fyrri endurbætur og upplýsingum úr fasteignaskrá.
Skráðu tímalínu: hvenær tjónið uppgötvaðist, hvenær það var tilkynnt, hverjir komu á staðinn og hvað var sagt. Biddu um að fá öll mat og skýrslur frá félaginu afhent skriflega. Slík gögn verða grundvöllurinn ef málið fer lengra.
Ferlið skref fyrir skref
Ferlið er í grófum dráttum þannig: tilkynning til félagsins, skoðun matsmanns félagsins, bótatilboð, og síðan samþykki eða andmæli af þinni hálfu. Óháður matsmaður getur komið inn hvenær sem er, en mest gagn gerir hann ef hann er kallaður til áður en viðgerð hefst og áður en þú samþykkir uppgjör.
Ef matsmaður þinn og matsmaður félagsins komast ekki að sameiginlegri niðurstöðu er hægt að leggja ágreininginn fyrir þriðja aðila sem báðir aðilar sætta sig við, sé það í boði samkvæmt skilmálum eða með samkomulagi. Slíkt yfirmat getur sparað bæði tíma og kostnað miðað við dómsmál.
Frestir og bráðaaðgerðir
Þú berð ábyrgð á að takmarka tjónið eins og kostur er, til dæmis með því að loka fyrir vatn, breiða yfir þak eða rjúfa straum. Kostnaður við slíkar bráðaaðgerðir er oft bættur. Tilkynntu tjónið án tafar og kynntu þér hvaða frestir gilda samkvæmt skilmálum og lögum um vátryggingarsamninga, því of seint fram komin krafa getur skert rétt þinn.
Úrræði ef samkomulag næst ekki
Úrskurðarnefnd í vátryggingamálum tekur við kvörtunum neytenda vegna ágreinings við vátryggingafélög og er yfirleitt fljótlegri og ódýrari leið en dómstólar. Nefndin byggir á gögnum málsins, svo rökstutt mat óháðs sérfræðings vegur þar þungt.
Einnig er hægt að óska eftir dómkvaddum matsmanni hjá héraðsdómi. Matsgerð hans er vönduð og hefur sterkt sönnunargildi, en ferlið tekur lengri tíma og kostnaðurinn fellur í upphafi á þann sem óskar eftir matinu. Í flóknum málum er skynsamlegt að ráðfæra sig við lögmann áður en sú leið er valin.
Aðilar sem bjóða þessa þjónustu
- Úrskurðarnefnd í vátryggingamálum: Íslensk úrskurðarnefnd í vátryggingamálum, viðurkennd sem úrskurðaraðili utan dómstóla fyrir kvartanir neytenda gegn vátryggingafélögum.
- Úrskurðarnefnd í vátryggingamálum (Úrlausnir): Vettvangur sem birtir úrskurði úrskurðarnefndar í vátryggingamálum á Íslandi, sem tekur fyrir mál vátryggingartaka sem vefengja ákvarðanir vátryggingafélaga sinna.
- McLarens: International claims adjusting network covering the Latin American market, particularly for commercial and complex risks.
Ytri tenglar eru eingöngu til upplýsinga; kannaðu skilmála beint hjá hverjum aðila.
Algengar spurningar
Getur brunabótamatið takmarkað bæturnar mínar?
Já, brunatryggingin miðast við brunabótamat. Ef matið er of lágt miðað við raunverulegan endurbyggingarkostnað getur munurinn lent á þér. Hægt er að óska eftir endurmati hjá HMS, helst áður en tjón verður.
Þarf ég að bíða eftir matsmanni félagsins áður en ég geri við?
Bráðaaðgerðir til að takmarka tjón máttu og átt að gera strax. Varanlega viðgerð er hins vegar best að bíða með þar til félagið og, ef við á, þinn eigin matsmaður hafa skoðað skemmdirnar.
Hver ber kostnaðinn af óháðum matsmanni?
Sá sem ræður hann, þ.e. þú, nema skilmálar, samkomulag eða úrskurður kveði á um annað. Kynntu þér kostnaðinn og hugsanlega réttaraðstoðartryggingu áður en þú gerir samning.
Nær fasteignatryggingin til tjóns sem orsakast af galla í byggingu?
Almennt ekki. Byggingargallar, slit og viðhaldsleysi eru yfirleitt undanskilin. Ef galli er nýlega kominn í ljós eftir kaup getur krafa beinst að seljanda eða byggingaraðila fremur en tryggingafélaginu, og þá er gagnlegt að hafa óháða matsgerð um ástandið.
Því stærra og flóknara sem húsnæðistjónið er, því meira skiptir að eiga eigið, faglegt mat til samanburðar. Kostnaðinum við slíka þjónustu eru gerð skil í sérstökum leiðbeiningum á vefnum.