Foktjón og kostnaður: hvað kostar að fá eigið mat eftir óveður?

Hvers vegna foktjón kalla á sérstaka vinnu

Í foktjónum er sjaldnast deilt um að vindurinn hafi blásið. Spurningin er hvort hann hafi verið nægilega mikill samkvæmt skilmálum og hvort ástand þaks eða klæðningar hafi átt þátt í tjóninu. Þóknun matsmanns endurspeglar þessa tvo þætti: tæknilega greiningu á festingum og efni, og öflun veðurgagna sem sýna aðstæður á þeim stað og tíma sem tjónið varð.

Matsmaðurinn fer yfir skilmála fasteignatryggingar, skoðar skemmdir, oft upp á þaki eða með dróna, gerir kostnaðaráætlun og tekur saman greinargerð. Síðan fylgja samskipti við tryggingafélagið, sameiginleg skoðun með matsmanni þess og eftirfylgni fram að uppgjöri.

Verkþættir sem eru innifaldir eða ekki

Spyrðu nákvæmlega hvað tilboðið nær til. Algengt er að grunnverð innifeli eftirfarandi, en ekki allt.

• Yfirferð á skilmálum og ákvörðun tryggingafélagsins
• Vettvangsskoðun, ljósmyndun og drónamyndir
• Öflun veðurgagna frá Veðurstofu Íslands
• Kostnaðaráætlun fyrir þak, klæðningu, glugga og frágang
• Greinargerð og samskipti við félagið fram að uppgjöri

Leiðbeinandi upphæðir, staðfestu hjá hverjum matsmanni.

Leiðbeinandi þóknun eftir stærð tjóns

Á Íslandi er engin opinber gjaldskrá og verð er frjálst. Taflan sýnir leiðbeinandi stærðargráðu sem sjá má á markaði og er ekki opinber. Foktjón á einbýlishúsum eru oft á bilinu nokkur hundruð þúsund upp í nokkrar milljónir króna, en á fjölbýlishúsum og atvinnuhúsnæði geta þau orðið mun stærri.

Hlutfallið lækkar eftir því sem tjónið stækkar, því vettvangsskoðun og greinargerð eru að hluta föst vinna. Í litlum málum er því fast verð oftast hagstæðara en hlutfall.

Hafðu einnig í huga að eigin áhætta dregst frá bótunum. Ef tjónið er lítið og eigin áhættan tiltölulega há getur hún étið upp stóran hluta ávinningsins af eigin mati. Reiknaðu því alltaf dæmið til enda: hækkun bóta, að frádreginni eigin áhættu, þóknun og virðisaukaskatti.

Hlutfall, fast verð eða tímagjald

Hlutfallsþóknun getur verið reiknuð af heildartjóni, af greiddum bótum eða eingöngu af viðbótarávinningi umfram fyrsta tilboð. Í foktjónum er síðastnefnda leiðin sanngjörn þegar félagið hefur þegar boðið bætur að hluta, en hún gengur síður ef félagið hefur hafnað bótaskyldu alfarið. Þá er viðbótarávinningurinn í raun allt tjónið og prósentan ætti að taka mið af því.

Fast verð hentar fyrir afmarkaða skoðun og skýrslu. Tímagjald er algengt hjá verkfræðistofum; leiðbeinandi bil gæti verið um 16.000 til 32.000 krónur á klukkustund án virðisaukaskatts. Lágmarksþóknun er algeng og þarf að koma skýrt fram í verkbeiðni.

Virðisaukaskattur og aukakostnaður við þakskoðun

Virðisaukaskattur bætist yfirleitt við uppgefið verð. Í foktjónum er sérstaklega mikilvægt að spyrja um kostnað við aðgang að þaki: leiga á körfubíl eða vinnupöllum, drónamyndataka og öryggisbúnaður geta hlaupið á tugum þúsunda króna. Ferðakostnaður bætist við ef eignin er úti á landi, sem á oft við í foktjónum því hvassviðri valda gjarnan mestu tjóni á berskjölduðum stöðum.

Getur tryggingin greitt matsmanninn?

Íslenskar fasteignatryggingar innihalda sjaldnast sérstakan lið sem greiðir eigin matsmann vátryggðs. Réttaraðstoðar- eða málskostnaðartrygging, sem fylgir sumum heimilis- og fjölskyldutryggingum, getur þó tekið þátt í kostnaði við ágreiningsmál, innan hámarksfjárhæðar og með eigin áhættu. Skilyrði eru misjöfn og stundum gildir slík trygging ekki um ágreining við sama félag, svo fáðu staðfestingu áður en þú hefst handa.

Ef tjónið varð vegna lausamuna nágranna og krafa beinist að ábyrgðartryggingu hans getur hæfilegur kostnaður við að sanna tjónið stundum talist hluti af kröfunni. Það er þó ekki sjálfgefið.

Sumir eigendur kjósa að fara fyrst sjálfir yfir rökstuðning félagsins og safna veðurgögnum áður en þeir ráða matsmann. Það kostar ekkert og getur dugað í einfaldari málum. Ef félagið heldur fast við sína afstöðu er þá til staðar góður grunnur sem matsmaðurinn getur byggt á, sem styttir vinnu hans og lækkar reikninginn.

Þrjú raunhæf dæmi

Brotin rúða og skemmdur gluggakarmur: félagið býður 350.000 krónur, óháð mat sýnir 480.000 vegna sérsmíðaðs glers. Fast verð upp á 50.000 krónur fyrir skoðun og stutta skýrslu skilar litlum en raunverulegum ávinningi. Hlutfallssamningur borgar sig varla.

Þakplötur fuku af einbýlishúsi: félagið telur festingar ónýtar og býður 1.000.000 krónur í stað 3.800.000 sem viðgerð kostar. Óháður matsmaður sýnir fram á að festingar voru í lagi og að vindhviður voru óvenju miklar. Með 10% þóknun af 2.800.000 króna viðbót greiðir eigandinn 280.000 krónur.

Klæðning rifnaði af fjölbýlishúsi: tjón metið á 20.000.000 krónur. Húsfélagið semur um 5% af viðbótarávinningi með þaki, eða tímagjald. Kostnaðurinn deilist á eigendur eftir eignarhlutföllum. Dæmin eru leiðbeinandi og án virðisaukaskatts.

Samanburður á matsmönnum eftir stórt óveður

Eftir óveður sem veldur tjóni víða eykst eftirspurn snögglega. Gefðu þér samt tíma til að fá skriflegt tilboð frá fleiri en einum aðila með sömu forsendum. Spyrðu um reynslu af foktjónum, þekkingu á þakfrágangi og hvort matsmaðurinn hafi unnið með veðurgögn í fyrri málum.

Verkbeiðnin á að tilgreina reikningsgrunn, hlutfall eða verð, lágmarksþóknun, virðisaukaskatt, kostnað við aðgang að þaki, greiðsluskilmála og hvað gerist ef samstarfi lýkur áður en uppgjör liggur fyrir. Ef málið kann að fara til úrskurðarnefndar í vátryggingamálum skaltu spyrja hvort sú vinna sé innifalin.

Ekkert loforð kemur í stað góðra gagna

Enginn matsmaður getur tryggt að foktjón verði bætt eða að bætur hækki um tiltekna fjárhæð. Hann getur lagt fram vönduð gögn sem auka líkurnar, en ákvörðunin liggur hjá tryggingafélaginu og eftir atvikum úrskurðarnefnd eða dómstólum. Vertu tortrygginn gagnvart þeim sem bjóða sig fram óumbeðnir eftir óveður og lofa miklu, og skrifaðu aldrei undir samning á staðnum án þess að lesa hann.

Í foktjónum ræðst ávinningurinn af eigin mati oft af því hvort tekst að hrekja fullyrðingar um viðhaldsleysi. Semdu skýrt um verð og forsendur áður en matsmaðurinn fer upp á þak.