Kostnaður við óháð mat á bifreiðatjóni: hvað greiðir þú og fyrir hvað?

Vinnan sem liggur að baki þóknuninni

Þóknun óháðs matsmanns er ekki greiðsla fyrir eina skoðun heldur fyrir ferli. Hann les yfir tryggingarskilmála eða kannar bótarétt gagnvart ábyrgðartryggingu annars aðila, skoðar bílinn, oft á lyftu, og fer yfir viðgerðaráætlun tryggingafélagsins lið fyrir lið. Hann aflar verðupplýsinga um varahluti og vinnu, metur hvort kvarða þurfi skynjara og myndavélar og tekur saman rökstudda skýrslu.

Síðan tekur við samskiptahlutinn: að senda matið til félagsins, svara athugasemdum, mæta á fundi ef þörf krefur og fylgja málinu eftir þar til uppgjör liggur fyrir. Í altjónsmálum bætist við markaðsgreining á sambærilegum bílum. Allt þetta tekur tíma, jafnvel þótt sjálft tjónið virðist einfalt.

Leiðbeinandi þrep eftir fjárhæð tjóns

Á Íslandi er engin opinber gjaldskrá fyrir óháða matsmenn og verð er frjálst. Taflan hér að neðan sýnir leiðbeinandi stærðargráðu sem sjá má á markaði og er ekki opinber gjaldskrá. Hún sýnir hvernig hlutfallsþóknun lækkar yfirleitt eftir því sem tjónið stækkar, því grunnvinnan er að hluta sú sama óháð fjárhæð.

Bílatjón eru almennt lægri en tjón á fasteignum, og því er lágmarksþóknun eða fast verð algengara í minni málum en hrein hlutfallsþóknun.

Leiðbeinandi upphæðir, staðfestu hjá hverjum matsmanni.

Hlutfall, fast verð eða tímagjald

Hlutfallsþóknun getur verið reiknuð með þrennum hætti, og munurinn skiptir miklu. Hún getur miðast við heildartjón, við endanlegar bætur eða einungis við þann viðbótarávinning sem matsmaðurinn nær umfram fyrsta tilboð félagsins. Sama prósenta getur því þýtt mjög ólíka upphæð.

Fast verð er algengt fyrir afmarkaða þjónustu, eins og skoðun og skýrslu án frekari samningaviðræðna. Tímagjald er notað þegar umfangið er óljóst; leiðbeinandi bil gæti verið um 15.000 til 30.000 krónur á klukkustund án virðisaukaskatts, en verð er mjög breytilegt eftir sérhæfingu. Lögmenn sem taka að sér tjónamál innheimta oft hærra tímagjald.

Virðisaukaskattur, akstur og annar aukakostnaður

Athugaðu alltaf hvort uppgefið verð er með eða án virðisaukaskatts, því það munar verulega. Spyrðu einnig um kostnað vegna aksturs út á land, leigu á lyftu eða aðstöðu á verkstæði, kvörðunarprófana, ljósmyndunar og sérfræðiálits frá til dæmis rafeindaverkstæði. Lágmarksþóknun er algeng og þarf að koma fram í samningnum.

Af hverju er verðið misjafnt milli mála?

Tvö bílatjón með sömu fjárhæð geta kallað á gjörólíka vinnu. Rafbíll með skemmda rafhlöðu eða nýlegur bíll fullur af akstursaðstoðarkerfum krefst sérhæfðrar þekkingar og stundum aðkomu umboðsverkstæðis. Eldri bíll með einföldum yfirbyggingarskemmdum er mun einfaldari í mati.

Staðsetning skiptir líka máli. Ef bíllinn stendur á verkstæði úti á landi þarf matsmaður að ferðast eða vinna með myndum og gögnum frá heimamönnum, sem getur haft áhrif á bæði verð og gæði matsins. Loks eykst kostnaðurinn ef deilt er um sök eða orsök, því þá þarf að skoða vettvang, afla gagna frá lögreglu og jafnvel ræða við vitni.

• Tegund, aldur og tæknibúnaður bílsins
• Hvort deilt er um orsök, sök eða einungis fjárhæð
• Staðsetning bílsins og ferðakostnaður
• Fjöldi funda og bréfaskipta við tryggingafélagið
• Þörf á sérfræðiáliti, t.d. um rafhlöðu eða burðarvirki

Getur trygging greitt matsmanninn?

Sérstök trygging fyrir kostnaði við eigin matsmann, eins og þekkist í sumum löndum, er ekki algeng í íslenskum bílatryggingum. Sumar heimilis- eða fjölskyldutryggingar innihalda hins vegar réttaraðstoðar- eða málskostnaðartryggingu sem getur greitt hluta lögfræði- og matskostnaðar í ágreiningsmálum. Slíkar tryggingar eru venjulega með hámarksfjárhæð, eigin áhættu og skilyrðum, til dæmis um að ágreiningur sé kominn upp og að félagið samþykki kostnaðinn fyrirfram.

Þegar þú ert tjónþoli og annar ökumaður ber ábyrgð getur hæfilegur kostnaður við að gæta réttar þíns stundum fengist bættur sem hluti af tjóninu, einkum ef hann telst nauðsynlegur. Það er þó ekki sjálfgefið og fer eftir atvikum. Spyrðu félagið og fáðu svarið skriflega áður en þú stofnar til kostnaðar.

Kannaðu einnig hvort kreditkort eða aðild að félagasamtökum veiti einhverja aðstoð vegna ágreiningsmála, þótt slíkt sé sjaldgæft.

Dæmi: þrjár stærðir tjóns

Lítið tjón: félagið býður 450.000 krónur vegna beyglu og rispa. Óháður matsmaður telur að skynjarar í stuðara hafi gleymst og metur 600.000 krónur. Ef samið er um fast verð upp á 60.000 krónur fyrir skoðun og skýrslu verður nettóávinningurinn um 90.000 krónur, ef félagið fellst á matið. Ef það gerist ekki er kostnaðurinn tap.

Miðlungstjón: viðgerð metin á 2.500.000 krónur af félaginu en 3.100.000 af óháðum matsmanni. Með 10% þóknun af viðbótarávinningi greiðir þú 60.000 krónur af 600.000 króna hækkun. Með 10% af heildarbótum yrði þóknunin 310.000 krónur, sem sýnir hvers vegna grunnurinn skiptir öllu.

Altjón: félagið metur bílinn á 7.000.000 krónur, matsmaður þinn á 8.200.000 eftir greiningu á sambærilegum bílum. Hlutfallsþóknun upp á 6% af viðbótinni yrði 72.000 krónur. Öll dæmin eru leiðbeinandi og án virðisaukaskatts.

Að bera saman tilboð og lesa samninginn

Biddu um skriflegt tilboð eða verkbeiðni frá að minnsta kosti tveimur aðilum. Berðu ekki bara saman prósentuna heldur hvað er innifalið og hvaða grunnur er notaður. Spyrðu um reynslu af sambærilegum tjónum og hvort matsmaðurinn þekki viðkomandi bíltegund.

Góð verkbeiðni tilgreinir umfang verksins, reikningsaðferð, lágmarksþóknun, aukakostnað, virðisaukaskatt, greiðsluskilmála og hvað gerist ef þú ákveður að hætta við eða ef ekkert næst fram.

Gott ráð er að biðja matsmanninn um stutt mat á því, eftir fyrstu skoðun, hvort líklegt sé að munurinn á hans mati og mati félagsins réttlæti kostnaðinn. Margir bjóða slíka frumathugun á föstu, lágu verði. Þá getur þú tekið upplýsta ákvörðun um framhaldið áður en þú skuldbindur þig til fulls samnings.

• Er þóknunin reiknuð af heildartjóni, bótum eða viðbótarávinningi?
• Er virðisaukaskattur innifalinn?
• Hver er lágmarksþóknun og hvenær fellur hún á?
• Hvaða aukakostnaður getur bæst við?
• Hvað kostar að ljúka samstarfinu áður en uppgjör liggur fyrir?

Varastu loforð um tilteknar bætur

Enginn óháður matsmaður getur ábyrgst hækkun bóta, því ákvörðunin er tryggingafélagsins og eftir atvikum úrskurðarnefndar eða dómstóla. Ef einhver lofar tiltekinni fjárhæð áður en hann hefur skoðað bílinn er ástæða til að staldra við. Heiðarlegur matsmaður segir þér líka ef hann telur að mat félagsins sé sanngjarnt og að eigið mat borgi sig ekki.

Áður en þú ræður óháðan matsmann vegna bílatjóns skaltu bera mögulegan ávinning saman við þóknunina. Á expertdassure.com finnur þú einnig leiðbeiningar um sjálft matsferlið.