Deprem sonrası hasar tespitinde sigortalının bağımsız eksperi

Deprem teminatının iki katmanı

Konutlarda ilk katman, Doğal Afet Sigortaları Kurumu (DASK) tarafından yürütülen zorunlu deprem sigortasıdır. Bu sigorta, binanın kendisini belirli bir azami teminat tutarına kadar korur; eşyalar, kira kaybı veya geçici konaklama gibi kalemler genellikle kapsam dışındadır. Teminat limiti binanın yapı tarzına ve yüz ölçümüne göre belirlenir.

İkinci katman, isteğe bağlı konut, işyeri veya yangın poliçelerine eklenen deprem teminatıdır. Bu ek teminat, zorunlu sigortanın üzerinde kalan bina bedelini ve çoğu zaman eşyaları kapsar. İki katmanın birlikte nasıl işlediği, muafiyet oranları ve eksik sigorta durumu, tazminat tutarını doğrudan etkiler.

Muafiyet ve eksik sigorta etkisi

Deprem teminatlarında genellikle sigorta bedelinin belirli bir yüzdesi oranında tenzili muafiyet uygulanır. Ayrıca bina veya eşya değeri poliçede gerçek değerinin altında gösterilmişse, şirket orantı kuralını uygulayarak tazminatı düşürebilir.

Bağımsız eksper, hasarın yanı sıra poliçedeki bedellerin yeterliliğini de inceler ve orantı kuralının doğru uygulanıp uygulanmadığını kontrol eder.

Sarsıntının ardından ilk günler

Öncelik her zaman can güvenliğidir. Yetkililer binaya girişi yasaklamışsa içeri girilmemelidir. Güvenli olduğunda, hasarı tarih bilgisi içeren fotoğraf ve videolarla belgelemek, çatlakları ölçüyle birlikte kaydetmek ve acil önlemler için yapılan harcamaların faturalarını saklamak gerekir.

Hasar ihbarı, zorunlu deprem sigortası için kurumun ihbar kanallarından, ek poliçeler için ise ilgili sigorta şirketine yapılır. İki ihbarın birbirinden bağımsız olduğunu, birinin diğerinin yerine geçmediğini bilmek önemlidir.

• Poliçe numaraları ve tapu bilgileri
• Yapı ruhsatı, iskan belgesi ve varsa proje dosyası
• Belediye veya resmi kurumların hasar tespit sonuçları
• Deprem öncesi bina durumunu gösteren fotoğraflar
• Eşya listesi, faturalar ve geçici konaklama giderleri

Resmi hasar tespiti ile sigorta ekspertizi aynı şey değildir

Büyük depremlerden sonra kamu kurumları binaları az, orta, ağır hasarlı veya yıkık olarak sınıflandırır. Bu sınıflandırma güvenlik ve kamu yardımları açısından önemlidir; ancak sigorta tazminatı, poliçe şartları ve eksperin onarım maliyeti hesabı üzerinden belirlenir.

Bir bina resmi tespitte az hasarlı görünse bile sıva altındaki taşıyıcı hasarlar, tesisat kırıkları veya ortak alanlardaki zararlar ciddi onarım maliyeti doğurabilir. Bağımsız eksper, gerektiğinde inşaat mühendisi desteğiyle bu farkı ortaya koyar.

Bağımsız eksperin dosyaya kattıkları

Sigortalının eksperi, şirket eksperinin ziyaretine katılarak hasarın eksiksiz kaydedilmesini sağlar. Onarım ile yeniden yapım arasındaki seçimi, güncel malzeme ve işçilik fiyatlarını ve yıkım, enkaz kaldırma, projelendirme gibi ek maliyetleri ayrı ayrı hesaplar.

Toplu hasar dönemlerinde fiyatların kısa sürede değiştiği bilinmektedir. Eski birim fiyatlarla yapılan bir hesap, onarımı karşılamayabilir. Bağımsız eksper teklifleri ve piyasa verilerini dosyaya ekleyerek tazminatın gerçek maliyete yakın olmasını hedefler.

Apartmanlarda ortak alanlar ve kat malikleri

Çok katlı yapılarda her bağımsız bölümün kendi zorunlu deprem poliçesi bulunur; ortak alanlardaki hasar ise paylar oranında dağıtılır. Bazı daireler sigortasız ya da eksik sigortalıysa onarımın finansmanı karmaşıklaşır.

Kat malikleri kurulunun ortak bir bağımsız eksperle çalışması, tutarlı bir hasar dosyası oluşturmak ve tekrar eden incelemeleri önlemek açısından pratik bir çözümdür.

İşyerleri ve ticari binalarda deprem dosyası

Fabrika, depo, otel veya mağaza gibi ticari mülklerde deprem dosyası çok daha geniş bir alana yayılır. Bina hasarının yanında makine ve tesisat, emtia, demirbaşlar ve çoğu zaman kâr kaybı teminatı aynı olayda gündeme gelir. Her teminatın ayrı bir sigorta bedeli, ayrı bir muafiyeti ve kimi zaman farklı bir değerleme esası vardır.

Bu tür dosyalarda bağımsız eksper; stok kayıtlarını, makine envanterini, bakım geçmişini ve muhasebe verilerini bir araya getirerek talebi kalem kalem yapılandırır. Makine hasarlarında üretici servis raporları, emtiada ise sayım tutanakları ve alış faturaları belirleyici olur. Kâr kaybı söz konusuysa mali müşavir veya bağımsız denetçiyle birlikte çalışmak, rakamların savunulabilirliğini artırır.

Onarıma başlamadan önce yapılması gerekenler

Sigortalı, zararın büyümesini önlemekle yükümlüdür; çatı örtüsü, cam kırıkları veya su tesisatı gibi acil müdahaleler ertelenmemelidir. Ancak kalıcı onarım ya da yıkım, sigorta şirketinin hasarı görmesinden ve tutarın konuşulmasından önce yapılırsa tazminat tartışmalı hale gelebilir.

Acil müdahale öncesinde ve sonrasında fotoğraf çekmek, sökülen parçaları mümkünse saklamak ve sigortacıya yazılı bilgi vermek pratik bir güvencedir. Bağımsız eksper hangi işlerin hemen yapılabileceğini, hangilerinin onay beklemesi gerektiğini netleştirir.

Süreler, artçı sarsıntılar ve uyuşmazlıkta izlenecek yol

Poliçe şartlarında belirtilen ihbar süresine uyulmalıdır. Artçı sarsıntılar yeni hasar yaratabilir ya da mevcut hasarı büyütebilir; bu nedenle her yeni hasar ayrıca belgelenmeli ve sigortacıya bildirilmelidir.

Bazı hasarlar haftalar sonra, örneğin kapı ve pencerelerin sıkışması veya yeni çatlaklarla ortaya çıkar. Dosya kapanmadan önce yapılacak ikinci bir kontrol, ek talebin dayanağını oluşturur. Talep hakkının zamanaşımına tabi olduğu da göz ardı edilmemelidir.

Önce bağımsız eksper raporuna dayanan yazılı bir itiraz yapılır. Sonuç alınamazsa Türkiye Sigorta Birliği bünyesindeki Sigorta Tahkim Komisyonu, bilirkişi incelemesiyle karar veren bir başvuru yolu sunar. Mahkemeye gitmek ve gerektiğinde delil tespiti istemek de mümkündür.

Yıkım veya onarım başlamadan önce delillerin korunması kritik önemdedir; enkaz kaldırıldıktan sonra hasarın kanıtlanması çok zorlaşır.

Deprem dosyalarında belgelenmemiş hasar, sigorta açısından yok sayılabilir. Ekspertiz maliyetlerini öğrenmek için expertdassure.com ücret rehberine de bakabilirsiniz.